موزه  چهار فصل

بنای حمام چهار فصل اراک یکی از زیباترین آثار معماری و کاشیکاری ایران در قرون اخیر است، شاید به جرات بتوان گفت که این حمام با تزئینات ویژه آن در کشورهای اسلامی اثری منحصر به فرد است.

ساختمان حمام با شکل گیری اراک در حدود 100 سال پیش و در زمان حکومت احمد شاه قاجار توسط شخصی به نام حاج محمد ابراهیم خوانساری ساخته شده است. این حمام حدود 1600 متر مربع مساحت داشته و از چهار بخش مجزا مردانه، زنانه، حمام ویژه اقلیت های دینی و حمام خصوصی تشکیل شده است. آب مورد نیاز حمام از آب جاری قنات تامین می شده و به لحاظ تامین آب و همچنین حفظ گرما و حرارت، کف حمام حدود 3 تا 5/3 متر از کف خیابان پایین تر ساخته شده است. حمام از بخشهای دالان رودی، رختکن مردانه و زنانه سربینه مردانه و زنانه، گرمخانه خصوصی و عمومی، هشتی بین گرمخانه و رختکن خزینه آب انبار و سایر بخش های مرتبط تشکیل شده است.

 

 

تقریباً تمامی بنای داخلی حمام بوسیله کاشیهای معرق هفت رنگ تزئین شده در رختکن حمام از هنر و زیبایی بی نظیری برخوردار است. سقف تمامی بخش های حمام با آجر و ملات گچ و آهک به صورت گنبدی طاق زده شده است. گنبد سربینه بر روی 8 ستون که به اشکال بسیار زیبای گل و مرغ و سرباز قاجاری کاشیکاری شده است، استوار می باشد. کف حمام با سنگ های سیاه گرانیت و ملاط آهک و ساروج پوشیده شده است. نام چهار فصل برگرفته از تابلوهای کاشی خوش نقش و نگاری است ، که چهار فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان را در قسمت سربینه حمام مردانه به تصور کشیده است.

هم اکنون از مساحت حدود 16 هزار متری بنا، حدود 5 هزار متر آن شامل سربینه مردانه و گرمخانه، رختکن و هشتی بین گرمخانه و رختکن به موزه اختصاص یافته است و اشیاء بسیار مهمی متعلق به دوره های مختلف قبل و بعد از اسلام در آن نگهداری می شود. تنگ های سفالی، کاسه، خمره، قدح، پیمانه، انواع مجسمه، آفتابه و لگن، سنگ نوشته و ابزار آلات کشاورزی و دفاعی در این موزه نگهداری می شود. محراب تاریخی و با ارزش مسجد جامع ساوه که از آثار منحصر به فرد معماری و گچ بری دوره سلجوقیان است در این محل نگهداری می شود.

حمام چهار فصل در تاریخ 10/8/1355 به شماره 1339 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بازار اراک

مجموعه بازار اراک در سال 1228 هجری قمری و در زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار در بافت مرکزی شهر سلطان آباد و به توسط یوسف خان گرجی بنا شده است. این بنای با ارزش تاریخی که تلفیقی از معماری مدرن و سنتی ایران است در چهار جهت شمال، جنوب، شرق و غرب احداث گردیده است. طول بازار در جهت شمال به جنوب 720 متر و در جهت غرب به شرق حدود 200 متر است. این دو بازار در محلی که چهارسوق نامیده می شود در هم تلاقی می کنند.

 

 

آجر، مصالح غالب در ساخت بازار بوده و با ملات گچ، آهک و خاک رس تمامی بنا را ساختمان نموده اند. در پی دیوارها و همچنین در جرز دیوار و طاقها برای استحکام بیشتر از تیرچه های چوبی استفاده شده است. در پای ستون ها هم صفحات و ورق های منجمد مسی و سربی بکار گرفته شده است. سقف بازار گنبدی بوده و با کاهگل پوشیده شده است. ازنمای پشت بام، گنبدهای ممتد در دو ردیف شمالی و جنوبی و شرقی و غربی به طور زیبایی مشاهده می شود. گنبد چهار سوق از دیگر گنبدها بلندتر و با عظمت تر دیده می شود. در مرکز هر گنبد نورگیری تعبیه شده که کار هوا کش را هم انجام می دهد. عمده حجره ها در راسته بازارها استقرار یافته و کارگاههای تولیدی، بار اندازها، انبارها و بازارچه های اختصاصی در سراها می باشد. در طرفین بازار به فواصل حدود پنجاه متری از یکدیگر سراهایی ساخته شده که به فروش کالا و ارائه خدمات مشغول می باشند. سرای کاشانی، سرای گلشن، سرای نوروزی از این جمله اند. زیباترین و مهم ترین سرای بازار که همچنان توانسته ساختار اولیه خود را حفظ نماید، سرای کاشانی است که به بازار فروش اختصاص یافته است. در جنب بازار، مسجد و مدرسه سپهدار که یکی از زیباترین مساجد اراک می باشد قرار داشته و پشت بام بازار کاملاً بر حیاط مدرسه و مسجد سپهدار مشرف می باشد.

مجموعه بازار اراک در تاریخ 10/8/1355 به شماره 1285 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

خانه حسن پور

این خانه در مجموعه بافت قدیمی شهر اراک و در اولین گذر سمت چپ بعد از چهار سوق بازار و در راه مقابل گذر مدرسه و مسجد سپهداری قرار دارد.

منزل از دو بخش جنوبی و شمالی تشکیل شده که بخش جنوبی آن در دوره قاجاریه و بخش شمالی آن متعلق به سال 1290 هجری شمسی می باشد. ساختمان در دو طبقه احداث شده و طبقه همکف به اتاق های زمستان نشین، آشپزخانه، انبارهای آذوقه و ورودی بنا اختصاص دارد و طبقه اول اتاق های شاه نشین و تابستان نشین را شامل می شود.

کف حیاط حدود 5/1 متر از کف خیابان پایین تر بوده و تمامی اتاق ها نور لازم را از حیاط می گیرند. مصالح به کار رفته آجر، ملات آهک و گچ بوده و تمامی نمای بیرونی ساختمان با آجر، کاشی و اشکال اسلیمی آجری تزئین شده است. این بنای مسکونی اخیراً توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خریداری، مرمت و برای آموزش هنرهای سنتی و میراثی مورد استفاده قرار گرفته است. این خانه در تاریخ 16/1/1377 به شماره 1985 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

موزه جانور شناسی اراک