توریسم روستایی و عشایرییکی دیگر از جاذبه های مهم اکوتوریستی استان مرکزی که مرتبط با زندگی و مردم ساکن در روستاها و مناطق طبیعی می باشد. توریسم روستایی و عشایری است. تنوع جاذبه ها در مناطق روستایی و عشایری به حدی بکر و زیباست که می توان از آن به عنوان یکی از سرمایه های مهم گردشگری کشور نام برد.
توریسم روستاییاز کل جمعیت استان حدود 43 درصد در مناطق روستایی زندگی می کنند که عمدتاً از طریق کشاورزی، دامپروری و گله داری امرار معاش می نمایند. این جمعیت ساکن به دلایل خاص موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی استان، در دامنه رشته کوهها، کوهپایه ها و همچنین چشمه ها و قناتهای طبیعی استقرار یافته اند. با مطالعه منشا شکل گیری روستاها به این نتیجه می رسیم که دسترسی به آب مهمترین عامل در احداث امکان عمومی و ساخت منازل بوده است. ساختار و بافت دایره ای و ظولی اکثر روستاهای استان مرکزی نشان دهنده این موضوع است که یا روستاها بافت دایره ای و متراکم داشته و یا به صورت طولی در مسیر جریان آب چشمه، سراب و رودخانه ساخته شده اند. البته عوامل امنیتی از جمله در امان ماندن از جریان سیلابها و همچنین دفاع در برابر اقوام مهاجم را هم نبایستی از نظر دور داشت.در اکثر روستاهای استان مرکزی اماکن عمومی از جمله : مسجد، حسینیه، تکیه، حمام و آسیاب ها را در اطراف سرچشمه و قنات ها ساخته اند و سایر منازل مسکونی نسبت به جایگاه اجتماعی و درآمد و ثروت افراد در لایه های بعدی استقرار یافته اند. تحقیق و مطالعه در خصوص عامل وجودی روستاهای استان مرکزی و بررسی نحوه شکل گیری و بافت سنتی آنها می تواند به عنوان یکی از جاذبه های توریسم روستایی ایران مورد توجه محققان و علاقمندان به اکوتوریسم و مردم شناسی قرار گیرد. در کنار این منابع آبی ، آثار و بناهای بسیار قدیمی و تاریخی به یادگار مانده است. درختان کهنسال چنار ، بقایای منازل قدیممی، بقعه ها و امامزاده ها از این جمله اند.ازدیگر جاذبه های توریسم روستایی استان مرکزی، مطالعه شیوه معیشت آنهاست. مظالعه شیوه های کاشت، داشت و برداشت محصول، شیوه ها و آداب و رسوم حاکم بر استفاده از منابع آب برای آبیاری، تولیدات صنایع دستی، همیاری و کمک به یکدیگر، مطالعه جشن ها و مراسم ، نوع پوشش و لباس و بازیها و مسابقات محلی، از جمله موضوعاتی است که برای گردشگران و محققان داخلی و خارجی بسیار جالب و جذاب خواهد بود. از مهمترین فضاهای روستاهایی استان مرکزی که دارای منابع گردشگری ویژه می باشند می توان به: خورهه، دودهک، ساروق، انجدان، محسن آباد، دهنو، حشمتیه، گوشه، ریحان، شاهواروق، خنجین و مشهد اردهال اشاره نمود.
توریسم عشایریدر استان مرکزی حدود 3000 خانوار عشایری وجود دارد که عمدتاً در روستاها، ییلاقات و مراتع استان اسکان یافته اند. اینها عشایر بومی استان نبوده بلکه از سایر نواحی کشور به این منطقه آمده اند. هم اکنون تنها حدود 1000 خانوار هستند که هنوز زندگی کوچنده داشته و با ایل کوچ می کنند. از مهمترین آنها می توان به گروههای ایلی زیر اشاره نمود:
ایل شاهسون ها: این گروه از عشایر در زمان نادرشاه افشار از اردبیل و دشت مغان به استان مرکزی کوچنده شده اند. زبان ترکی دارند و به صورت نیمه کوچنده و تمام کوچ در حوزه شهرستان های ساوه، قم و دریاچه حوض سلطان پراکنده اند.
ایل کله کوئی:این گروه از عشایر که حدود 200 خانوار تمام کوچ می باشند در سه قرن پیش ازاستان فارس به اطراف مراتع قم و ساوه به عنوان شتربانان سلطنتی کوچانده شدند. قشلاق آنها منطقه مسیله قم و اطراف دریاچه حوض سلطان در مراتع دیرمره و ارزاب بوده و ییلاقشان اطراف زرند ساوه و خشکرود است. زبان آنها فارسی است و با لهجه شیرازی صحبت می کنند.
ایل میش مست:تعداد حدود 300 خانوار از ایل میش مست که تمامی کوچ رو هستند در این استان زندگی می کنند. طایفه ی رحیمی ، عبدلی، فرامرزی، محمدی، قنبری، خالدی، شیانی، سیا سیا، کاظم خانی، خمان، کله پا، کله جو و الوندی از جمله اعضای ایل هستند.
ایل خلج:این گروه از عشایر در اطراف شهرستان های آشتیان، تفرش و بخش خلجستان زندگی می کنند. زبان آنها ترکی می باشد و اجداد آنان از آسیای مرکزی به این منطقه آمده اند.
ایل راوه:محل اسکان این عشایر در اطراف جاده اراک، سلفچگان و راهجرد است. از مهمترین طایفه های آن می توان به جعفری، بندلی، حاجعلی، رفیعی، غفاری، ظهیری، ابوالحسنی و ابراهیمی اشاره کرد.
ایل کلهر:این عشایر که به زبان کردی صحبت می کنند در اطراف شهر ساوه و در بین رودخانه قره چای و شهرستان همدان جابجا می شوند. محل زندگی ایل آنها استان کرمانشاه بوده ولی در دو مرحله در زمان نادر شاه افشار و همچنین محمدشاه قاجار به این منطقه کوچ داده شده اند.
چشم اندازهای طبیعی:استان مرکزی با مناظر و چشم اندازهای زیبایی همانند کویر میقان، ارتفاعات شازند، آستانه، سربند، هندودر، کمیجان، منطقه حفاظت شده هفتاد قله، دامنه ها ، بیابان های استپی با پوشش گیاهی متنوع ، معادن سنگ های ساختمانی، چشمه ها و سراب ها امکانات طبیعی بسیاری را در اختیار علاقمندان به طبیعت گذاشته است.